مانند مال و فرزندى كه او را از ياد خدا باز ندارد ، مايه سعادت روح و جسم او خواهد بود ، آن هم چه سعادت بزرگى . و همچنين بعضى از حوادث كه مايه محروميت و نقص جسم آدمى است ، ولى براى روح جاودانه او سعادت است ، مانند شهادت در راه خدا ، و انفاق مال و ساير امكانات در اين راه ، كه اين نيز از سعادت آدمى است ، همچون تحمل نوشيدن دواى تلخ است كه دقايقى آدمى را ناراحت مىكند ولى مدت طولانى مزاجش را سالم مىسازد . و اما آنچه كه خوشآيند جسم و مضر به روح آدمى است ، مايه شقاوت آدمى و عذاب او است ، و قرآن كريم اين گونه اعمال را كه تنها لذت جسمانى دارد ، متاعى قليل خوانده ، كه نبايد به آن اعتنا كرد . و در اين باره فرموده است : « لا يَغُرَّنَّكَ تَقَلُّبُ الَّذِينَ كَفَرُوا فِي الْبِلادِ ، مَتاعٌ قَلِيلٌ ثُمَّ مَأْواهُمْ جَهَنَّمُ وَبِئْسَ الْمِهادُ » « 1 » . و همچنين هر چيزى كه مضر به روح و جسم ، هر دو است ، قرآن آن را نيز عذاب خوانده هم چنان كه خود ماديين هم آن را عذاب مىشمارند . اما قرآن آن را از جهتى ، و ماديين از نظرى ديگر عذاب مىدانند . قرآن آن را از اين نظر عذاب مىداند كه مايه ناراحتى روح است ، و ماديين از اين نظر عذاب مىدانند كه مايه بدبختى و ناراحتى بدن است ، نظير انواع عذابهايى كه بر امتهاى گذشته نازل شده . و قرآن در اين باره مىفرمايد : « ألَمْ تَرَ كَيْفَ فَعَلَ رَبُّكَ بِعادٍ ؟ إِرَمَ ذاتِ الْعِمادِ ، الَّتِي لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ ، وَثَمُودَ الَّذِينَ جابُوا الصَّخْرَ بِالْوادِ ، وَفِرْعَوْنَ ذِي الأَوْتادِ ، الَّذِينَ طَغَوْا فِي الْبِلادِ ، فَأَكْثَرُوا فِيهَا الْفَسادَ ، فَصَبَّ عَلَيْهِمْ رَبُّكَ سَوْطَ عَذابٍ ، إِنَّ رَبَّكَ لَبِالْمِرْصادِ » « 2 » . سعادت و شقاوت موجودات با شعور ، بستگى به شعور و اراده آنها دارد چون ما يك امرى را كه در نظر ديگران لذيذ است ولى ما لذت آن را احساس نمىكنيم ، سعادت خود نمىدانيم ، هم چنان كه امرى را كه براى ديگران المانگيز است ولى ما از آن احساس الم و ناراحتى نمىكنيم ، شقاوت نمىشماريم .

--> ( 1 ) رفت و آمد و تسلط كفار در بلاد ، تو را فريب ندهد ، كه بهره و نفعى اندك است ، و بدنبال آن جايگاهى در جهنم است كه بد جايگاهى است . سوره آل عمران آيه 197 . ( 2 ) مگر نديدى خدا با قوم عاد با آن بناى ستوندار كه نظير آن در شهرها ساخته نشده بود ، چه كرد ؟ و با فرعون صاحب ميخها ، همانها كه در شهرها طغيان كردند ، و در آن فساد بسيار كردند و پروردگارت تازيانه عذاب بر آنها فرود آورد ، كه پروردگار تو در كمين است . سوره فجر آيه 14 .